Elektrik motorlarında meydana gelen bobin yanması, motorun elektriksel, termal mekanik veya çevresel koşullarının bozulması sonucunda ortaya çıkabilen önemli bir arızadır.
Aşırı yüklenme, yüksek akım, faz dengesizliği, yetersiz soğutma, izolasyon problemleri ve son olarak mekanik zorlanmalar sargıların normalden fazla ısınmasına neden olabilir. İşte bu nedenle elektrik motoru bobin yanması sadece sargıların değiştirilmesi veya yeniden sarılması üzerinden değerlendirilmemeli, öncelikle arızaya neden olan temel problem belirlenmelidir.
Motor bobin yanması nedenleri incelendiğinde elektriksel, termal, mekanik ve çevresel pek çok faktörlerin birbirleriyle bağlantılı olabildiği görülür. Bir motorun uzun süre normal çalışma koşullarının dışında kullanılması, sargılarda oluşan ısının izolasyon sisteminin dayanabildiği seviyenin üzerine çıkmasına neden olabilir. Sargılardan geçen akım arttıkça oluşan ısıda artar.
Motorun bu ısıyı yeterince uzaklaştırmaması durumunda sıcaklık yükselmeye devam eder. Daha sonra sargı izolasyonu zarar görebilir ve motor sargısı yanması meydana gelebilir. Bu nedenle sadece yanmış bobinin kendisine odaklanmak yerine motorun çalışma koşullarının tamamının değerlendirilmesi gerekir.
Aşırı Yüklenme ve Yüksek Akım
Motorun nominal kapasitesinin üzerinde çalıştırılması, sargılardan geçen akımın artmasına ve buna bağlı olarak motorun daha fazla ısınmasına neden olabilir. Özellikle motorun uzun süre zorlanarak çalıştırılması, sargıların maruz kaldığı termal yükü artırır. Motora aşırı olacak şekilde yüklenmesi, motorun mekanik olarak zorlanmasından veya bağlı olduğu sistemin normalden fazla güç gerektirmesinden kaynaklanabilir.
Burada yük sürekli olarak yüksek kaldığında sargılardaki sıcaklık yükselerek izolasyon malzemesinin zarar görmesine ve zaman içerisinde elektrik motoru bobin arızası oluşmasına yol açabilir. Bu nedenle motorun aşırı yük durumunun doğru şekilde değerlendirilmesi son derece önemlidir.
Faz ve Gerilim Dengesizlikleri
Üç fazlı elektrik motorlarında fazların çalışma koşullarının dengeli olması oldukça önemlidir. Burada faz kaybı, fazlar arasındaki gerilim dengesizliği veya uygun olmayan besleme koşulu motor sargılarının eşit şekilde çalışmamasına neden olabilir. Özellikle faz dengesizliği bazı sargıların diğerlerine göre daha fazla zorlanmasına ve farklı seviyelerde ısınmasına yol açar. Fazlardan birinin eksilmesi durumunda motor kalan fazlar üzerinden çalışmaya devam etmeye çalışırken normal çalışma koşullarından uzaklaşabilir.
Yetersiz Soğutma ve Aşırı Isınma
Motorun çalışma sırasında oluşturduğu ısının uygun şekilde uzaklaştırılması, sargıların güvenli sıcaklık aralığında kalması açısından son derece önemlidir. Burada fanın çalışmıyor olması, havalandırma kanallarının kirlenmesi veya motorun hava akışının engellenmesi soğutma performansını ciddi şekilde düşürebilir. Bunun yanında yüksek ortam sıcaklığıda motorun ısıyı dışarıya aktarmasını zorlaştırabilir. Böyle bir durumda motor normal yük altında çalışıyor olsa bile sıcaklık beklenenden daha yüksek seviyelere çıkabilir.
İzolasyon Bozulması, Nem ve Kirlenme
Elektrik motoru sargılarında kullanılan izolasyon sistemi, iletkenlerin birbirinden ve motorun diğer bölümlerinden elektriksel olarak ayrılmasını sağlar. Zaman içerisinde izolasyonun yaşlanması veya dış etkenlerden zarar görmesi sargıların elektriksel dayanımını düşürebilir. Nem, toz, yağ ve diğer kirleticiler izolasyon yüzeylerini bu noktada olumsuz etkileyebilir. Özellikle uygun olmayan çalışma ortamlarında motorun içerisine giren kirleticiler, izolasyon direncinin azalmasına katkıda bulunabilir.
Mekanik Sorunlar ve Rotor Sıkışması
Elektrik motoru bobin yanması sadece elektriksel sorunlardan kaynaklanmaz. Motorun mekanik bölümlerindeki problemlerde sargıların aşırı akıma maruz kalmasına neden olabilir. Burada rulmanların aşınması, rotorun hareketinin zorlaşması, mekanik sıkışma veya bağlı ekipmanda meydana gelen bir problem motorun normalden daha fazla zorlanmasına yol açabilir.
Motor bobin yanması nedenleri belirlenirken birkaç temel kontrol birlikte ele alınmalıdır. Bu noktada motorun çalışma akımı ölçülerek nominal değerlerle karşılaştırılabilir. Burada üç fazlı motorlarda faz değerlerinin dengeli olup olmadığı ve elektriksel bağlantıların uygunluğu kontrol edilebilir. Bunun yanında motorun fanı ve havalandırma kanalları incelenerek soğutma sisteminin yeterli çalışıp çalışmadığı değerlendirilebilir. Bunun yanında rulmanlar ve rotorun mekanik hareketide kontrol edilmelidir.
Ayrıca sargıların elektriksel durumu için izolasyon kontrolleri yapılabilir. Bu kontroller, henüz ciddi bir elektrik motoru bobin arızası oluşmadan önce bazı problemlerin fark edilmesine yardımcı olabilir. Buradaki amaç sadece bobinin yanmasını önlemek değil, sargılardaki anormal çalışma koşulunun hangi nedenden kaynaklandığını mümkün olduğunca erken belirlemektir.
Bir elektrik motorunda bobinlerin zarar gördüğü düşünüldüğünde motoru tekrar çalıştırmayı tek başına denemek doğru bir yaklaşım değildir. Öncelikle motor sargısı yanmasına yol açan temel problemin belirlenmesi gerekir. Bunun yanında arıza tespitinde sargıların izolasyon durumu, faz değerleri, bağlantılar, rulmanlar, rotorun mekanik durumu ve motorun çalışma koşulları birlikte incelenebilir. Böylece sadece görünen arızaya değil, arızanın kaynağınada ulaşılabilir.
Yapılan gerekli teknik değerlendirmelerin ardından sargıların mevcut durumu belirlenir. Bu noktadan sonra mevcut durum göz önünde bulundurularak motor sarımı ve bobinaj tamiri planlanır. Ancak her bobin yanması vakasında otomatik olarak yeniden sarım yapılamaz. Burada ilk olarak önce motorun ve sargıların teknik olarak değerlendirilmesi gerekir.
Elektrik motorlarında meydana gelen bobin yanması sadece sargıların durumu ile değil, arızaya neden olan elektriksel ve mekanik koşullarla birlikte değerlendirilmelidir. Burada Botem elektrik arıza tespiti, AC/DC motor sarımı ve farklı bobinaj uygulamalarına yönelik hizmetleriyle motorun teknik durumunun değerlendirilmesine yönelik çözümler sunmaktadır.
Sizlerde bu çözümler hakkında bilgi sahibi olmak ve bu çözümlere göz atmak isterseniz hemen şimdi bizlerle iletişime geçebilir, merak ettikleriniz hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.
Elektrik motoru aşırı yükleniyorsa bobin yanar mı ?
Evet, uzun süreli aşırı yüklenme motorun normalden yüksek akım çekmesine ve sargıların daha fazla ısınmasına neden olabilir.
Faz eksikliği motor bobininin yanmasına neden olur mu ?
Evet, özellikle üç fazlı motorlarda fazlardan birinin kaybolması, kalan fazların normal çalışma koşullarının dışında yüklenmesine neden olabilir.
Düşük veya yüksek voltaj motor sargılarına zarar verir mi ?
Uygun olmayan besleme gerilimi motorun normal çalışma koşullarını bozabilir ve sargılar üzerinde ek termal veya elektriksel yük oluşturabilir.
Motorun fazla ısınması bobinleri etkiler mi ?
Evet, motorun uzun süre yüksek sıcaklıkta çalışması sargı izolasyonunun zarar görmesine ve elektriksel dayanımının azalmasına neden olabilir.
Yanan elektrik motoru bobini tamir edilebilir mi ?
Her durumda aynı işlem uygulanmaz. Öncelikle motorun ve sargıların teknik durumu doğru şekilde incelenmeli, yanmaya neden olan problemler belirlenmelidir.